/ RIZA NUR

RIZA NUR

RIZA NUR

Meşrutiyet dönemi yazar, siyaset adamı ve hekimlerindendir. 30 Ağustos 1879’da Sinop’ta doğdu. Kuleli İdadisi’ni ve Askerî Tıbbiye’yi bitirdi (1901). Gülhane Hastanesi’nde ihtisas yaptı. 1907’de cerrahi profesörü oldu. Tıbbiye’de öğ renci iken İttihat ve Terakki Cemiyetine gir di. II. Meşrutiyetin ilanından sonra Sinop’tan milletvekili seçildi (1908). Parti yöneticileri ile anlaşmazlığa düşerek istifa etti. Hürriyet ve İtilaf Fırkasının kurucuları arasına katıldı. 1913’teki Babıâli baskınından sonra yurtdışı na kaçtı; kısa bir süre Paris’te, daha sonra Mı sır’da yaşadı. Mütarekeden sonra İstanbul’a döndü ve son Osmanlı Meclis-i Mebusanında Sinop milletvekili olarak yer aldı. Bu mecli sin dağıtılması üzerine Ankara’da toplanan TBMM’ye katıldı. Milli Mücadele yıllarında eğitim (1920), sağlık bakanlıklarında bulundu ve bir süre dışişleri bakanlığına vekâlet etti. Sağlık bakanı iken çalışmaları daha önce baş latılmış olan Türkiye’nin Sıhhî-i İctimâî Coğ rafyası adlı şehir monografilerinin yayımlanmasıyla ilgilendi. Lozan Konferan sı’na delege olarak katıldı. Atatürk’e yönelik İzmir Suikastı’ndan sonra yeniden ülke dışına çıktı; 7 yıl Paris’te, daha sonra İskenderiye’de yaşadı (1926-38). Atatürk’ün ölümünden son ra yurda döndü. Türkçülük-milliyetçilik düşüncesine bağlı şiir, yazı ve incelemeleriyle tanındı. 12 cilt tutan Türk Tarihi Cumhuriyet’in ilk yıllarında basıldı (1924-26). Paris Milli Kütüphanesinde bulduğu Garp Ocakları’na mensup şairlerin şiirlerini yayımladı. Kantik diye adlandırdığı milli ilahi türünde şiirler yazdı. Ali Şir Nevai, Tevfik Fikret, Namık Kemal üzerine çalıştı. İskenderiye’de Revue de Turcologie/ Türkbilik Revüsü adlı dergiyi çıkardı. Yurda dönüşün den sonra (1938) Kopuz ve kendi çıkardığı Tanrıdağ (18 sayı 1942) dergilerinde göründü. Ölümünden sonra bulunup İstanbul’da ya yımlanan Hayat ve Hatıratım adlı anılarında tarihi gerçekleri çarpıttığı, dahası bu anıların sağlıksız ruh hâlini yansıttığı ileri sürüldü. 

 

Kitapları:

 

Servet-i Şahane ve Hakk-ı Millet (1324/1908) Meclis-i Mebusan’da Fırka lar Meselesi (1325/1909), Tıbbiye Hayatından (1327/1911), Cemiyet-i Hafiyye (1914), Hürriyet ve İtilaf Nasıl Doğdu ve Nasıl Öldü (1335/1919), Samson ile Delile, (operakomik) (1337/1921), Sıhhiye ve Muavenat-ı içtimaiye Vekâ letine Rapor (1923, Türk Tarihi, 12 c. (1924-26), Arap Şiirbiliği yahut el-Aruz (1926), Sinop’ta Türk Atları Tamgaları (1928), Türk Mantıkası (1928), Oğuz-name, İskenderiye (1928), Oughouz-name Üzerine M. Pelliot’a Cevap (1931), Hilalin Tarihi (1933), Ali Şir Nevai (1935), Kaygusuz Abdal Gaybî Bey (1935), Namık Kemal, İskenderiye (1936), Hücumlara Cevablar (1941), Hayat ve Hatıratım (1967), Lozan Hatıraları (1991),Dr. Rıza Nur’un Moskova-Sakarya Hatıraları (1991), Milli Kıyam: Milli Mücadele’nin İç Yüzü, (haz. Yalçın Toker,1994).